سیاوش نادری فارسانی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ سیاوش نادری فارسانی
آرشیو وبلاگ
      فلسفه فرهنگ ()
شناخت شناسی فرهنگ نویسنده: سیاوش نادری فارسانی - ۱۳٩٢/۳/٩

 

 

شناخت شناسی[1] لایه نخست جهان بینی

 

اگر به عنوان یک محقق به فرهنگ های مختلف سفر کنیم، در هر کدام از فرهنگ های مورد نظر با شیوه خاصی از شناخت و دقیق تر روش شناخت پدیده های جهان روبرو می شویم. در همین راستا، هر چه به عمق تاریخ نزدیک تر شویم، تفاوت ها با وضع موجود و آنچه در فرهنگ های امروزی مشهود است متفاوت تر می نماید. در نگاه فرهنگ شناسان این لایه و عنصر شناختی فرهنگ است که عهده دار فعل و انفعالات شناختی افراد جامعه است.              

دیوید بلور(1991) بر این باور است که برخی از افراد در برخی از فرهنگ ها، برای حل مسائل پیش رو به عرف مسلط جامعه مراجعه می نمایند. برخی دیگر مراجع ذیصلاح خود را از میان جادوگران انتخاب می کنند، برخی دیگر گرایشات تجربی دارند و مراجع ذیصلاح آنان دانشمندان علوم مختلف هستند، گروه بسیاری آرای فلاسفه را ملاک شناخت خود قرار می دهند و عقل گرایی را بهترین گزینه و ملاک امور شناختی تصور می کنند، طیف بسیاری از مردم جهان نیز وحی و منابع الهی را تنها راه شناخت واقعی انسان قلمداد می نمایند و برخی نیز با محور قرار دادن یکی از منابع فوق از دیگر منابع نیز در طول آن منبع محوری استفاده می کنند.[2]

در این راستا راندل کولینز(1998) بر این باور است که لایه معرفت شناسی جهان بینی عبارت است از اعتقاد و باور افراد پیرامون ماهیت[3]، مبنا[4] و اعتبار[5] شناخت[6] است. از اینرو درک اعتقادات و باورهای شناخت شناسانه[7] در هر فرهنگ مستلزم درک لایه شناختی جهان بینی یا جهان بینی های فعال در آن فرهنگ است. در همین راستا   لایه شناختی  هر جهان بینی در برگیرنده چند پرسش مهم است: نخست اینکه شناخت چگونه است؟ دوم اینکه مبنای شناخت و آگاهی انسان کدام است، سوم اینکه منابع شناخت کدامند؟ چهارم اینکه ابزار شناخت کدامند؟ پنجم اینکه چگونه از ابزار شناخت استفاده گردد؟ ششم اینکه معیار صدق و کذب شناخت کدام است؟ شکل(6) معرف لایه شناخت شناسی جهان بینی به عنوان یکی از دو لایه اصلی فرهنگ شناختی است. پیش تر تصریح شد که خود فرهنگ شناختی نیز یکی از دو لایه اصلی فرهنگ جامعه را شکل می دهد.[8]

 

 

شکل(7): عناصر لایه شناختی  جهان بینی

 

هر کدام از لایه های مورد نظر در شکل(7) معرف بخشی از لایه شناخت شناسی یک جهان بینی است. در این مبحث مجال پرداختن اساسی به هر کدام از لایه های فوق نیست و صرفاً به همین نکته اشاره می کنیم که این لایه بخش مهمی از هسته و بذر اصلی شکل دهنده هر فرهنگ یعنی جهان بینی آن را شکل می دهد. اینکه آیا شناخت امکان پذیر است، آیا شناخت مطلق حاصل می شود؟ آیا شناخت به امور نسبی است؟ چه بخش های از شناخت یقینی و ایمانی است و کدام ابعاد نسبی و متغیر است و نیز اینکه چه کسانی صلاحیت منابع شناخت و نیز معیارهای صدق و کذب گزاره ها را تعین می کنند، همگی در همین لایه اصلی و تحت لایه های فرعی ان که در شکل فوق منعکس شد، تعین می گردد.

 

دلالت‌های شناخت شناسی فرهنگ

 

گرایشات شناختی افراد در هر فرهنگ به مثابه موتور حرکت آنها در جهات و ابعاد معین تلقی می گردد. در واقع اینکه در یک فرهنگ مراجع ذیصلاح چه افرادی هستند، مهمترین دلالت و پیامد لایه شناختی جهان بینی در هر فرهنگ است. در فرهنگ های دینی، پیامبران، پیشوایان دینی، قدیسان، مراجع و شخصیت های دینی معتبر ترین مراجع ذیصلاح تلقی می شوند. این واقعیت امری طبیعی و منطبق با واقعیت های لایه شناختی جهان بینی آن فرهنگ های دینی است.

در نگاه صاحبنظرانی همچون کرافت و گلدمن(1986) یکی از علائم مهم تغیر در بنیان های فرهنگ این است که در مراجع و منابع ذیصلاح آن جابجای صورت پذیرد و اولویت ها و سلایق افراد جامعه نسبت به مراجع ذیصلاح تغیر یابد و مهمتر اینکه از آن مراجع سلب اعتماد شود. از اینرو، یکی از دلالت های مهم شناخت لایه های جهان بینی و خاصاً لایه شناختی آن است که از نقش مهمترین عنصر و متغیر یک فرهنگ در فرایند شکل گیری، تثبیت، تعدیل، اصلاح، تغیر و تعالی  فرهنگ ها یعنی مراجع ذیصلاح آگاه شویم.[9]                                       

 

این موضوع در تحلیل های فرهنگی و قدرت رمزگشایی از واقعیت های مطلوب و نامطلوب بسیار مهم است. برای مثال اگر خواهان برقراری و تسلط فرهنگ اسلامی بر جامعه هستیم، باید توجه جدی به مراجع ذیصلاح در فرایند فرهنگ سازی داشته باسیم. در این راستا و با توجه به ماهیت عناصر شناختی در فرهنگ اسلامی، مراجع ذیصلاح در منابع وحیانی و مراجع دینی خلاصه می شوند، لذا تقویت جایگاه قرآن، سنت نبوی، سیره اهل البیت (ع)، مراجع و روحانیت و نیز نهادهای وابسته همچون مساجد، حوزه های علمیه، اماکن متبرکه و زیارت گاه ها بسیار مهم است. اگر در یک فرهنگ دینی، مراجع دینی و منابع یاد شده که معرف منابع اقتدار و مراجع ذیصلاح در فرهنگ دینی هستند مخدوش گردد، در واقع شاهد تغیر و جابجای در بنیادی ترین لایه های آن فرهنگ هستیم.

 

به نظر ساندرا هاردینگز(1998) یکی از دلالت های شناختی فرهنگ را می توان در قالب نظریه تکامل و نیز نظریه شکل گیری زمین اشاره نمود که سالهاست در غرب بین فرهنگ مسیحی و فرهنگ علمی در مفهوم ساینس عامل چالش و تضاد شده است. همانطور که در شکل(7) آمده، یکی از لایه های شناختی هر فرهنگ و البته در بخش فرهنگ شناختی و خاصاً در بخش جهان بینی مخصوص تعین صدق و کذب امور است و لایه دیگر معرف مراجع ذیصلاح است یعنی کسانی که صدق و کذب امور  بر اساس روش آنها یا نقل قول آنها تعین می گردد. گرایش بسیاری از مردم به نظریه تکامل و نیز نظریه های زمین شناختی و همچنین گرایش مردم به سمت متخصصان و دانشمندان تجربی و پذیرش آنها به عنوان مراجع ذیصلاح منجر به جابجایی لایه های فرهنگ شناختی غرب شد. اینکه این جابجایی درست است یا غلط به بحث ما مرتبط نمی گردد و در اینجا صرفاً این نکته مهم قابل برداشت است که اولاً فرهنگ در لایه های کانونی خود معرف متغیرهای شناختی است و دوم اینکه جزئی ترین تغیرات  در آن لایه ها، باعث تغیراساسی در کلیت لایه های دیگر فرهنگ می گردد.این موضوع در بخش ایدئولوژی وارتباط آن با جهان بینی بیشتر بحث می گردد.[10]                                            



[1]. Epistemology

[2].Bloor, David. Knowledge and Social Imagery, 2nd ed. Chicago: University of Chicago Press, 1991.  

[3]. Nature

[4]. Basis

[5]. Validation

[6]. Knowledge

[7]. Epistemological Beliefs

[8].Collins, Randall.  The Sociology of Philosophies: A Global Theory of Intellectual Change. Cambridge: Belknap Press, 1998.

[9].Goldman, A. Epistemology and Cognition. Cambridge: Harvard University Press, 1986.

[10].Harding, Sandra . Is Science Multicultural? Postcolonialism, Feminisms, and Epistemologies. Bloomington: Indiana University Press, 1998.

  نظرات ()
مطالب اخیر همکاری ترکیه و سعودی: ظاهر و باطن در دام دشمن برگزاری پنجمین جلسه شیعه شناسی در دانشگاه سودرتورن استکهلم سمینار شیعه شناسی دانشگاه سودرتورن استکهلم(2) سمینار شیعه شناسی در دانشگاه سودرتورن استکهلم فرهنگ و اقتصاد (2) فرهنگ و اقتصاد سیر مفهومی فرهنگ(1) شناخت شناسی فرهنگ اجزای فرهنگ شناختی(1)
کلمات کلیدی وبلاگ axiology (۱) culture (۱) culture and philosophy (۱) culture and worldview (۱) culture recognition (۱) elements of culture (۱) epistemology of culture (۱) knowledge of culture (۱) methodology for culture (۱) philosiphy of culture (۱) philosophy and culture (۱) philosophy of culture (۱) siavosh naderi (۱) آموزش و پرورش (۱) اجاره مسکن (۱) ارزش افزوده (۱) ارزش شناسی فرهنگ (۱) استقلال (۱) استکهلم (۱) اشتغال (۱) اعتبارات فرهنگ (۱) اعتبارات ماهیت فرهنگ (۱) اقتدار علمی (۱) اقتصاد فرهنگی (۱) اقتصاد سازی فرهنگ (۱) اقتصاد و فرهنگ (۱) امام علی(ع) (۱) انتخابات (۱) انسان شناسی فرهنگ (۱) ایدئولوزی (۱) بنیان های روش شناسی فرهنگ (۱) بیکاری (۱) پرسش ها (۱) پژوهشگاه (۱) پیشرفت (۱) تحقیق فرهنگی (۱) تعاریف و ماهیت فرهنگ (۱) تعامل فرهنگ و اقتصاد (۱) تنگنای روش (۱) تنگنای قلمرو (۱) تنگنای مشروعیت (۱) تولید (٢) تولید علم (٢) توهین به مقدسات (۱) جبهه مقاومت (۱) جنگ جهانی (۱) جنگ روانی (۱) خدا شناسی فرهنگ (۱) خداشناسی بنیان فرهنگ (۱) خداشناسی فرهنگ (۱) دانشگاه سودرتورن (۱) دفاع نرم (۱) رابطه اقتصاد و فرهنگ (۱) رابطه فرهنگ و اقتصاد (۱) رهبری انقلاب (۱) روش تحقیق (۱) روش شناخت در فرهنگ (۱) روش شناسی (٢) روش مطالعه فرهنگ ها (۱) روش های تحقیق (۱) ریسک پذیری (۱) سرمایه ایرانی (۱) سعودی (٢) سمینار (۱) سمینار استکهلم (۱) سوئد (۱) سوریه و ترکیه (۱) شناخت فرهنگ (۱) شناخت فرهنگی (۱) شیعه شناسی (۳) عدالت (۱) عربستان سعودی (۱) عرف گرایی (۱) علوم انسانی اسلامی (۱) عمل شناسی بنیان فرهنگ (۱) عمل شناسی فرهنگ (۱) عناصر و اجزای فرهنگ (۱) غایت شناسی (۱) فرجام شناسی (۱) فرهنگ (۳) فرهنگ استضعاف (۱) فرهنگ اسلامی (۱) فرهنگ در منابع ادبی (۱) فرهنگ در منابع لاتین (۱) فرهنگ زندگی (۱) فرهنگ سازی اقتصاد (۱) فرهنگ ظالم پروری (۱) فرهنگ ظالم پروری (۱) فرهنگ معرفت شناسی (۱) فرهنگ و ادبیات فارسی (۱) فرهنگ و اقتصاد (۱) فلسفه (۱) فلسفه زندگی (۱) فلسفه فرهنگ (۱) فلسفه مضاف (۱) قانون مداری (۱) ماهیت فرهنگ (٢) ماهیت لا بشرط فرهنگ (۱) محک جنگی (۱) مدیریت تولید علم (۱) مردمسالاری (۱) معرفت شناسی فرهنگ (٢) معنی فرهنگ (۱) مفهوم شناسی فرهنگ (۱) منابع و مناشی فرهنگ (۱) نزاع قومی (۱) نزاع مذهبی (۱) نهج البلاغه (۱) هستی شناسی فرهنگ (۱) همکاری یا رقابت (۱) هویت اجتماعی (۱) هویت دینی (۱) هویت فرهنگی (۱) هویت ملی (۱) وجود فرهنگ (۱) وهابی (۱)
دوستان من http://mihanlinks.ir پرتال زیگور طراح قالب