سیاوش نادری فارسانی
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ سیاوش نادری فارسانی
آرشیو وبلاگ
      فلسفه فرهنگ ()
فرهنگ و اقتصاد (2) نویسنده: سیاوش نادری فارسانی - ۱۳٩۳/٤/٩

 

 

 

 

اقتصاد فرهنگ ساز است: کارل مارکس  و  ماتریالیسم    تاریخی

 

بر اساس نظریه ماتریالیسم تاریخی، جوامع در طول زمان و طی یک فرایند پیچیده به سمت مرحله آرمان شهری نهایی در حال حرکتند. این پیشرفت از طریق تغییر در شرایط اقتصادی و تغییر تکنولوژی به وقوع می پیوندد. بنابراین تغییرات اقتصادی و تکنولوژیک، تعیین کننده و پیش برنده تغییرات فرهنگی و اجتماعی است. به بیان مارکس، اقتصاد (زیربنا) تعیین کننده فرهنگ (روبنا) است. از آنجا که در ماتریالیسم تاریخی، اقتصاد نیروی اصلی پیش برنده است، معمولاً از ماتریالیسم تاریخی به عنوان نوعی جبرگرایی اقتصادی یاد می شود . البته باید گفت که این برداشت از نظرات مارکس و انگلس، یک برداشت ساده و سطحی است و اگر به هسته اصلی فلسفه مارکس که ماتریالیسم دیالکتیک است دقت شود، این برداشت چندان هم درست نمی نماید.

اگر چه ماتریالیسم مارکس ازماتریالیسم سنتی فوئرباخ1 تأثیر گرفته است، اما به ماده به معنای فیزیکی اش اشاره ندارد و ماده را در معنای واقعیت اجتماعی2 به کاربرده است. در ماتریالیسم سنتی، ماده3اصل و ذهن4 فرع است اما در ماتریالیسم تاریخی، اقتصاد یا ماده اجتماعی5 اصل یا زیربنا و سیاست و فرهنگ و… روبنا و محصولات فرعی آنند

.

تا اینجا به نظر می رسد که مارکس به نوعی جبرگرایی اقتصادی اعتقاد دارد. اما ماتریالیسم مارکس، دیالکتیک است و به نوعی به رابطه دوطرفه ماده یا زیربنا و ذهن یا روبنا دلالت دارد. به نظر مارکس اگرچه ماده (زیربنا) تعیین کننده ذهن (روبنا) است اما این رابطه یکطرفه نیست: اقتصاد تعیین کننده فرهنگ است اما فرهنگ نیز تعیین کننده چگونگی کنش و واکنش جامعه با شرایط و تغییرات اجتماعی است

ماتریالیسم تاریخی مارکس پیچیده‌تر از آن است که بتوان یک رابطه سیستماتیک میان فرهنگ و اقتصاد را از آن استخراج کرد اما تلاش هایی که برای تفسیر نظرات وی شده است توسط بوربلکا (1982) جمع‌بندی شده و آن رامی‌توان این گونه بیان کرد:

دیالکتیک و تعامل میان عمل مادی6 و روابط مادی زیربنا را شکل میدهد که خود در یک دیالکتیک دیگر با روبنا در تعامل است. تعامل میان زیربنا و روبناشرایطاجتماعی را شکل می‌دهد که خود در عین حال با آگاهی در یک رابطه دیالکتیکی به سر می برد(شکل42

انجام مطالعات تجربی بر مبنای نظریه ماتریالیسم تاریخی مارکس و انگلس به دلیل ماهیت تئوریک و طبیعت داده‌ها کار دشواری است اما آنچه که در یک شمای کلی قابلیت آزمون دارد فرضیه های فرعی این نظریه اند . اینکه آیا افزایش ثروت موجب تغییر در فرهنگ می‌ شود ؟ آیا جوامع ثروتمندتر ، فردگراتر نیز هستند ؟مطالعه فرانکی و هاستفید7 (1991) شواهدی دال بر پاسخ مثبت به این سوالاتارائهمیدهد.

 

همچنین مطالعه رونالد اینگلهارت8 (, 1990) مؤید این فرضیه است که ثروت باعث ایجاد گرایشات ماتریالیسم می‌شود . اما مطالعات فرنهام 9(1990) و لین و مارتین 10(1995) نشانهای از افول اخلاق حرفه ای در صورت افزایش ثروت ارائه نمیدهند.

درمورد بحث مراحل مختلف تکامل تمدن در نظریه ماتریالیسم تاریخی مارکس ،مطالعات روسی و بوچلر 11 (1980) بحث تکامل مرحله ای کشورها را به شکلی که مارکس بیان داشته رد می‌کند اما اینکه تغییرات اقتصادی اصلی ترین نیروی پیشبرنده توسعه بوده است، با شواهد تاریخی بسیاری منطبق است . همچنین شواهد تاریخی مبتنی بر اثر نهادهای اقتصادی(بهخصوصنهادهایمرتبطبه ابزار تولید) تا حدی تکاملنهادهای سیاسی را توضیح میدهد.

فرهنگ اقتصاد را شکل می‌دهد: ماکس وبر و اخلاق پروتستانی

 

اوایل قرن بیستم سرآغاز افزایش توجه به کارآفرین و کارآفرینی بود . این مفهوم به سرعت با مفهوم فرهنگ در نظریات مربوط بهاثرات فرهنگ بر روی کارآفرینی و درنهایت بر اقتصاد ارتباط یافت. دومین نظریه مهم در مورد ارتباط میان فرهنگ و اقتصاد و در‌واقع اثر فرهنگ بر روی کارآفرینی، اثر کلاسیک ماکس وبر یعنی «اخلاقپروتستانی و روح سرمایه داری» است. وبر در رویکرد عقلایی وسیستماتیک از طریق تبیین مفهوم تکلیف12 و قناعت،اخلاق پروتستانی را به اقتصاد مرتبطمیسازد. از نظر وبر، حرفه درپروتستانیسم، تکلیفیازجانبخداوند استواینباور منتجبه اخلاقحرفه‌ای پروتستانیو تمایلبه کارآفرینی میشود.

مفهوم تاریخی کارآفرینی حاوی سه ویژگی برای آن است: ریسک، سود و مدیریت. کارآفرینان افراد ریسک پذیری بودند که به دنبال کسب سود دست به فعالیت های اقتصادی زده و آن را مدیریت می کردند. آدام اسمیت و بعدها ژوزف شومپتر دو ویژگی دیگر سرمایه گذاری و خلاقیت را نیز برای آنان بر می شمرند .

ماکس وبر گسترش مکتب کلاسیک انگلیسی را تنها در نفوذ آموزه کالوینیستی می بیند. در تعالیم کالوین، ریاضتگرایی قرون وسطایی به فعالیت در این دنیا تبدیل شد و زمینه را برای

ایجاد نظام اقتصادی سرمایه داری فراهم کرد

نطریه وبر مبنی بر این است که مذهب یا ارزش های فرهنگ دینی منبعث از آن می‌توانندرفتارهای اقتصادی و به خصوص کارآفرینی و ابتکار را به شدت تحت تأثیر قرار دهند. ارزش‌هامی‌ توانند سطوح شکل‌گیری بنگاه های جدید یا خود اشتغالی و نوآوری را تحت تأثیر قرار دهند و کارآفرینی می‌تواند موجبات رشد اقتصادی را فراهم کند

ماکس وبر اصلی ترین دلیل شکل گیری نظام سرمایه داری را ظهور همین طبقه کارآفرین می‌داند و بیان می‌کند که این اخلاق پروتستانی بوده است که روح سرمایه داری را در کالبد غربدمیده است.

آزمون تجربینظریه وبر نیز مشکلات مربوط به خود را دارد و تعداد متغیرهای مورد بررسیدر این مورد محل مباحثه است. نتایجمطالعات تجربی این نظریه بیانگر این استکه هیچ مجموعه ثابت شده ای از متغیرهای اقتصادی وجود ندارد که با قطعیتبتواند موجب افزایشکارآفرینی شود. اما می‌توان گفتکه تقریباً هر متغیر فرهنگی توانسته است حداقل یک جنبه از کارآفرینی راتوضیح دهد. علاوه بر اینموضوع ارتباط میان کارآفرینی و رشد اقتصادی نیز چندان مورد تأیید قرار نگرفته است

اگرچه وبر معتقد بود که اخلاق پروتست آنی روح سرمایه داریرادر غربدمیده استاما تاونی معتقد استکه فردگراییونه پروتستانیسم عامل اصلی ایجاد روح سرمایه داری بوده است. تاونی بیان می‌کند که سرمایه داری منجر به عقلایی شدن صنایع و بازارها شدو این نظر وی در مطالعه تاریخی مک فارلین 13نیز مورد تأیید قرار گرفت. در مطالعات تاریخی، مردم انگلستان در قرن سیزدهمفردگراتر از مردمان اروپای قاره ای بودند و این ثروت آنان بود که منجر به ثروت انگلستان و نهایتاً انقلاب صنعتی شد . اصلاحات صنعتی تا قرن شانزدهم در انگلستان به وقوع نپیوست و بنابراین به نظر می رسد که پروتستانیسم،محصول فردگرایی باشد و نه علت آن.

مهمترین نظریه ها با محوریت نظریه وبر که مورد بررسی تجربی قرار گرفته اند عبارتند از : نظریه های دال مبنی بر تأثیر اخلاق پروتستانی بر کارآفرینی وهمچنیننظریه های وی بر اثر سایر ارزش های فرهنگی بر خود کارآفرینی و نیز سایر جنبه های کارآفرینی مانند ریسک پذیری و نوآوری. از جمله این مطالعات می توان به مطالعه تاونی 14در تأثیر فرد گرایی، مک کللند 15انگیزه کسبموفقیت و اینگلهار تدر تأثیر پست ماتریالیسمبر کارآفرینی،

خوداشتغالیو نوآوری اشاره کرد

 

 

1Feuerbach

2.Social reality

3. matter

4. ideal

5. social matter

6, material practice

7. Franke, Hofstede, & Bond

8. Ronald Inglehart

9. Furnham

10. Lynn & Martin

11. Rossi & Buchler

12. calling

13. Macfarlane

14. Tawney

15. McClelland

  نظرات ()
مطالب اخیر همکاری ترکیه و سعودی: ظاهر و باطن در دام دشمن برگزاری پنجمین جلسه شیعه شناسی در دانشگاه سودرتورن استکهلم سمینار شیعه شناسی دانشگاه سودرتورن استکهلم(2) سمینار شیعه شناسی در دانشگاه سودرتورن استکهلم فرهنگ و اقتصاد (2) فرهنگ و اقتصاد سیر مفهومی فرهنگ(1) شناخت شناسی فرهنگ اجزای فرهنگ شناختی(1)
کلمات کلیدی وبلاگ axiology (۱) culture (۱) culture and philosophy (۱) culture and worldview (۱) culture recognition (۱) elements of culture (۱) epistemology of culture (۱) knowledge of culture (۱) methodology for culture (۱) philosiphy of culture (۱) philosophy and culture (۱) philosophy of culture (۱) siavosh naderi (۱) آموزش و پرورش (۱) اجاره مسکن (۱) ارزش افزوده (۱) ارزش شناسی فرهنگ (۱) استقلال (۱) استکهلم (۱) اشتغال (۱) اعتبارات فرهنگ (۱) اعتبارات ماهیت فرهنگ (۱) اقتدار علمی (۱) اقتصاد فرهنگی (۱) اقتصاد سازی فرهنگ (۱) اقتصاد و فرهنگ (۱) امام علی(ع) (۱) انتخابات (۱) انسان شناسی فرهنگ (۱) ایدئولوزی (۱) بنیان های روش شناسی فرهنگ (۱) بیکاری (۱) پرسش ها (۱) پژوهشگاه (۱) پیشرفت (۱) تحقیق فرهنگی (۱) تعاریف و ماهیت فرهنگ (۱) تعامل فرهنگ و اقتصاد (۱) تنگنای روش (۱) تنگنای قلمرو (۱) تنگنای مشروعیت (۱) تولید (٢) تولید علم (٢) توهین به مقدسات (۱) جبهه مقاومت (۱) جنگ جهانی (۱) جنگ روانی (۱) خدا شناسی فرهنگ (۱) خداشناسی بنیان فرهنگ (۱) خداشناسی فرهنگ (۱) دانشگاه سودرتورن (۱) دفاع نرم (۱) رابطه اقتصاد و فرهنگ (۱) رابطه فرهنگ و اقتصاد (۱) رهبری انقلاب (۱) روش تحقیق (۱) روش شناخت در فرهنگ (۱) روش شناسی (٢) روش مطالعه فرهنگ ها (۱) روش های تحقیق (۱) ریسک پذیری (۱) سرمایه ایرانی (۱) سعودی (٢) سمینار (۱) سمینار استکهلم (۱) سوئد (۱) سوریه و ترکیه (۱) شناخت فرهنگ (۱) شناخت فرهنگی (۱) شیعه شناسی (۳) عدالت (۱) عربستان سعودی (۱) عرف گرایی (۱) علوم انسانی اسلامی (۱) عمل شناسی بنیان فرهنگ (۱) عمل شناسی فرهنگ (۱) عناصر و اجزای فرهنگ (۱) غایت شناسی (۱) فرجام شناسی (۱) فرهنگ (۳) فرهنگ استضعاف (۱) فرهنگ اسلامی (۱) فرهنگ در منابع ادبی (۱) فرهنگ در منابع لاتین (۱) فرهنگ زندگی (۱) فرهنگ سازی اقتصاد (۱) فرهنگ ظالم پروری (۱) فرهنگ ظالم پروری (۱) فرهنگ معرفت شناسی (۱) فرهنگ و ادبیات فارسی (۱) فرهنگ و اقتصاد (۱) فلسفه (۱) فلسفه زندگی (۱) فلسفه فرهنگ (۱) فلسفه مضاف (۱) قانون مداری (۱) ماهیت فرهنگ (٢) ماهیت لا بشرط فرهنگ (۱) محک جنگی (۱) مدیریت تولید علم (۱) مردمسالاری (۱) معرفت شناسی فرهنگ (٢) معنی فرهنگ (۱) مفهوم شناسی فرهنگ (۱) منابع و مناشی فرهنگ (۱) نزاع قومی (۱) نزاع مذهبی (۱) نهج البلاغه (۱) هستی شناسی فرهنگ (۱) همکاری یا رقابت (۱) هویت اجتماعی (۱) هویت دینی (۱) هویت فرهنگی (۱) هویت ملی (۱) وجود فرهنگ (۱) وهابی (۱)
دوستان من http://mihanlinks.ir پرتال زیگور طراح قالب